Sida ku cad sharciga Nederland, muunad ayaa jebinaysa isla marka qayb ka mid ah duubista jirta lagu soo saaro qaab uu dhegeystaha caadiga ahi wali aqoonsan karo, si kastaba ha ahaatee gabagabadaasi waa gaaban tahay. Ka reebitaanka ugu weyn: haddii jajabka la beddelay si aan loo aqoonsan, ama haddii isticmaalku u qalmo inuu noqdo pastiche shuruudaha adag ee ay dejisay Maxkamadda Caddaaladda ee Midowga Yurub, looma baahna ogolaansho.
Shaxda content
Xuquuqdee ayuu muunad ku xadgudbi karaa?
Hal muunad ayaa hal mar jebin karta ilaa saddex xuquuq oo kala duwan: xuquuqda daabacaadda ee ku jirta halabuurka iyo erayada, qofka wax soo bandhigaya wuxuu xaq u leeyahay bandhigga la duubay, iyo xuquuqda soo saaraha codka ee duubista lafteeda. Mid kasta oo ka mid ah xuquuqdaas waxaa hayn kara dhinac kale.
Halabuurka iyo erayada waxaa ilaaliya xuquuqda daabacaadda ee hoos timaada Xeerka Xuquuqda Daabacaadda ee Nederland (Auteurswet), haddii ay yihiin hal-abuurka garaadka ee qoraaga. Bandhigga muusikada iyo heesaayaasha waxaa ilaaliya fanaanka xuquuqda ku xusan qodobka 2aad ee Xeerka Xuquuqda Deriska (Wet op de naburige rechten, WNR). Duubista sidaas oo kale waxaa ilaaliya xuquuqda soo saaraha codka ee qodobka 6aad WNR. Qodobka 1aad WNR wuxuu qeexayaa labadaba fanaanka iyo soo saaraha codka: qofka ama shirkadda marka hore duubta codadka.
Yaa xuquuqdaas ku haysta dhaqan ahaan?
Inta badan sii deynta ganacsiga, xuquuqaha waxaa lagu faafiyaa dhowr dhinac. Xuquuqda hal-abuurka badanaa waxay la socotaa qorayaasha iyo daabacayaashooda, xuquuqda sayidku waxay la socotaa astaanta rikoodhka, iyo xuquuqda bandhigga ee farshaxanleyda, kuwaas oo inta badan ku meeleeya calaamadda qandaraas ahaan. Kaliya meesha farshaxaniistaha uu qoro, sameeyo, duubo oo uu si buuxda u sii daayo iyada oo maamulkeeda hoos timaada ayaa dhammaan xuquuqaha ay haystaan hal qof, oggolaanshuhuna waa wadahadal keliya. Kiis kasta oo kale, muunad lagu nadiifiyo calaamadda oo keliya ayaa weli jebinaysa xuquuqda hal-abuurka.
Ilaalintu intee le'eg ayay soconaysaa?
Inta badan duubista la sameeyay tan iyo 1970-meeyadii, ilaalintu wali way socotaa heer kasta. Xuquuqda daabacaadda waxay socotaa ilaa toddobaatan sano ka dib geeridii qoraagii ugu dambeeyay ee badbaaday. Sida ku xusan qodobka 12aad ee WNR, xuquuqda soo-saaraha phonogram-ku waxay socotaa toddobaatan sano laga bilaabo daabacaadda sharciga ah ee duubista, toddobaatankaas sanona waxay khuseysaa bandhig faneed oo bandhiggiisu ka muuqdo phonogram si sharci ah loo daabacay. Muddadaas dheer waxay ka timid muddo kordhintii Midowga Yurub ee 2011.
Goorma ayaa muunad la sameeyaa?
Muunad waa nuqul mar kasta oo qayb ka mid ah phonogram-ka lagu koobiyeysto duub cusub, iyadoon loo eegin dhererkiisa, haddii aan wax laga beddelin si aad ah oo dhegtu aanay mar dambe u aqoonsan karin. Qodobka 2aad ee Tilmaamaha Xuquuqda Daabacaadda (2001/29/EC) wuxuu siinayaa qoraaga, jilaayaha iyo soo-saaraha phonogram-ka xuquuq gaar ah oo nuqul ah. Netherlands waxay ku dhaqan gelisay xuquuqdaas qodobka 1aad ee Auteurswet iyo qodobbada 2aad iyo 6aad WNR.
Qodobka 13aad ee Auteurswet wuxuu ku darayaa in nuqulku uu daboolayo wax ka badan nuqul hal-hal ah. Wax kasta oo la qabsi buuxa ama qayb ahaan ah ama ku dayasho qaab la beddelay ayaa sidoo kale muhiim ah. Si kastaba ha ahaatee, muddo dheer, ma cadda halka ay taasi ka tagtay laba ilbiriqsi oo durbaan ah.
Maxay Maxkamadda Caddaaladda ku go'aamisay Pelham I?
Maxkamadda Caddaaladda ayaa su'aashaas kaga jawaabtay Pelham, iyadoo tixraac ka heshay Maxkamadda Caddaaladda Federaalka ee Jarmalka (Bundesgerichtshof) (CJEU 29 Luulyo 2019, C-476/17). Laba natiijo ayaa go'aaminaya kiisaska badankood. Marka hore, qaadashada qayb cod ah oo ka timid phonogram oo lagu daro duubis kale waa nuqul ka mid ah phonogram-kaas, iyadoon loo eegin dhererka qaybta. Sidaa darteed muunad hal ilbiriqsi ah ayaa jebin karta. Marka labaad, haddii isticmaaluhu qaato qayb oo uu ku daro shaqo cusub qaab aan dhegta lagu aqoonsan karin, isticmaalkaasi ma aha nuqul ka mid ah phonogram-ka, mana loo baahna ogolaansho.
Yaa dhegta go'aamiya?
Dhageystaha muusikada caadiga ah ayaa go'aansada. Ka dib markii kiiska lagu celiyay Jarmalka, Bundesgerichtshof ayaa taas ku xaqiijiyay Metall auf Metall IV (30 Abriil 2020). Go'aannadani waxay khuseeyaan xuquuqda soo saaraha phonogram-ka. Shuruudo isku mid ah ayaa guud ahaan lagu dabaqaa muunad-qaadista oo taabata qofka sameeya. Xuquuqda daabacaadda ee ku jirta halabuurka ayaa dejisa heer sare, sababtoo ah qaybta lafteeda waa inay noqotaa abuur aqooneed oo u gaar ah. Muran muunad-qaadis ah, sheegasho ku salaysan xuquuqda soo saaraha ayaa badanaa ah tan ugu xooggan saddexda.
Ma ku tiirsanaan kartaa pastiche ama ka reeban kale?
Mararka qaar, laakiin shuruuduhu way adag yihiin. Qodobka 5aad ee Tilmaamaha Xuquuqda Daabacaadda ayaa u oggolaanaya waddamada xubnaha ka ah inay abuuraan ka-reebitaanno. Nederland waxay sidaas u samaysay xigasho ku jirta qodobka 15a ee Auteurswet iyo sawir-gacmeedka, majaajilada iyo pastiche ee qodobka 18b. Ka-reebitaanka pastiche wuxuu ahaa mawduuca cutubka labaad ee isla khilaafkaas, kaas oo Maxkamadda Caddaaladda ay ku xukuntay Pelham II 14 Abriil 2026 (C-590/23).
Maxaa loo baahan yahay pastiche ka dib Pelham II?
Maxkamaddu waxay xukuntay in pastiche uu yahay fikrad madaxbannaan oo ku saabsan sharciga Midowga Yurub, laakiin uusan ahayn shati guud oo loogu talagalay dib-u-isticmaalka hal-abuurka leh. Marka la soo koobo, shaqada cusub waa inay:
- soo jeedi hal ama in ka badan oo shaqooyin jira, iyadoo si la taaban karo uga duwan iyaga;
- isticmaal walxaha astaamaha u ah shaqooyinkaas, kuwaas oo lagu samayn karo muunad qaadis; iyo
- Ka qaybgal wadahadal farshaxan ama hal-abuur leh oo la leh asalkaas oo loo aqoonsan karo, tusaale ahaan iyada oo loo marayo ku dayasho qaabaysan, maamuus, ama kaftan ama kaftan.
Ku dayashada qarsoon iyo xatooyada ayaa ka baxsan ka reeban. Looma baahna in la caddeeyo in isticmaaluhu uu damacsanaa wadahadal; waxa muhiimka ah waa in qof yaqaan asalka uu aqoonsan doono. Muunad-qaadista oo si fudud u dib u adeegsanaysa qayb soo jiidasho leh, iyada oo aan lahayn wax wadahadal la aqoonsan karo oo lala yeesho isha, sidaas darteed waxay weli tahay xadgudub.
Ma ka reebista qiimaha ayaa wax taraysa?
Waxoogaa dhif ah ayay ku dhacdaa soo saarista muusikada. Sida ku xusan qodobka 15a ee Auteurswet, xigasho waxaa loo ogol yahay oo keliya shaqo si sharci ah loo shaaciyay, dib u eegis, dhaleecayn ama xaalad la mid ah, iyadoo la aqoonsan yahay isha iyo qoraaga, iyo ilaa xad ay sabab u tahay ujeeddada. Wax soo saarka ganacsiga caadiga ah si dhif ah ayay u buuxiyaan shuruudahaas. Shaacintu waxay weli tahay wadada la isku halleyn karo.
Sidee baad muunad u nadiifisaa?
Waxaad ka nadiifinaysaa muunad adigoo ogolaansho ka helaya qof kasta oo xaq u leh oo aad isticmaasho agabkiisa, ka hor inta aan la sii dayn. Duubista ugu weyn waa soo saaraha phonogram-ka, dhab ahaan calaamadda duubista. Halabuurka iyo erayada waxaa iska leh qorayaasha ama daabacayaashooda. Bandhigga la duubay waa bandhigayaasha ama cid kasta oo haysata xuquuqdooda shaqo ahaan. Ururada maamulka wadajirka ah waxay maamulaan qaybo ka mid ah repertoire-ka. Shatiga muunadda ayaa wali si toos ah looga gorgortamaa, sababtoo ah waxay ku lug leedahay la qabsi halkii laga samayn lahaa nuqul cad oo shaqo oo dhan ah.
Maxaa shatigu sheegayaa?
Ruqsadda qoraal ahaan u dhig oo ugu yaraan qodobbadan deji: qaybta saxda ah iyo noocyada loo isticmaali karo, dhulka iyo ereyga, mushaharka (iibsasho go'an, qayb ka mid ah daabacaadda ama royalty on the master), iyo deynta. Fiiro gaar ah u yeelo foomka. Qodobka 2(3) ee Auteurswet wuxuu u baahan yahay ruqsad gaar ah si loogu heshiiyo qoraal ahaan, wareejinta xuquuqda daabacaaddana waxay u baahan tahay warqad (akte). Iimaylka ansixinaya isticmaalka ma aha wareejin, shati ahaanna waa caddayn daciif ah oo ku saabsan waxa la isku raacay.
Shaqa-joojintu waa inay sidoo kale daboolaa kanaallada sii deynta. Goobaha qaybinta iyo adeegyada daawashada ayaa gudbiya ogeysiisyada ka saarista. Khilaafka laga soo sheego nidaamka maaraynta xuquuqda ayaa xannibi kara dakhliga ku jira wadada dheer ka hor inta aan maxkamad la faragelin.
Maxaad samayn kartaa haddii duubistaada la qaaday iyadoon la haysan ogolaansho?
Marka hore sug caddaynta, ka dibna dir warqad joojin ah oo jooji; haddii taasi shaqayn waydo, tag maxkamadda. Diiwaangeli sii deynta su'aasha laga qabo, taariikhda la sii daayay, qaybta la isticmaalay, booska ay ku leedahay labada duubisba, iyo sababta ay u aqoonsan karto dhegayste caadi ah. Meesha qaybta la farsameeyay, isbarbardhigga khabiirka ee maqalka ayaa inta badan go'aan qaadasho leh. Kahor intaadan ficil sameyn, weydii saddex su'aalood: isticmaaluhu ma ka helay ogolaansho mid ka mid ah kuwa xaqa u leh, qaybta ma weli u aqoonsan tahay dhegaystaha caadiga ah, mase jiraa wax la taaban karo oo la taaban karo ama dood kale oo ka reeban?
Ku bilow warqad joojin iyo joojin ah
Tallaabada ugu horreysa ee caadiga ah waa warqad qeexaysa xuquuqdaada, jebinta iyo waqtiga kama dambaysta ah, waxayna xaq u leedahay inay sheegato magdhow. Waa dhakhso mana xidhna doorasho dambe. Waxay sidoo kale horseedi kartaa oggolaansho gorgortan ah ka dib dhacdada, iyadoo leh deymo iyo khidmad ama saami royalty ah. Maqaalkeenna ku saabsan warqadda joojinta iyo joojinta ee khilaafaadka hantida garaadka ayaa sharraxaya waxa warqadda noocaas ah ay tahay inay ku jirto.
Dacwado noocee ah ayaad maxkamadda keeni kartaa?
Haddii warqaddu aysan xallin arrimaha, dacwadaha ayaa soo socda. Dacwadaha gargaarka ku meel gaarka ah (kort geding) ee ka horreeya garsooraha gargaarka hordhaca ah (voorzieningenrechter) waa wadada caadiga ah marka jebinta ay tahay inay si dhakhso ah u joogsato. Kiisaska hantida aqooneed maxkamaddu waxay sidoo kale bixin kartaa amar iyada oo aan dhegaysan dhinaca kale (ex parte), waxaana la heli karaa qabashada caddaynta kiisaska ku habboon. Marka la eego mudnaanta, waxaad sheegan kartaa:
- ku dhawaaqid ah in dhinaca kale uu si sharci darro ah u dhaqmay, sida ku xusan qodobka 3:302 ee Xeerka Madaniga ah ee Nederland (BW);
- amar, oo ay taageerayaan ganaax lacageed (dwangsom);
- magdhowga hoos yimaada qodobka 27aad ee Auteurswet iyo qodobka 16aad WNR; ama
- beddel ahaan magdhowga, dhiibista faa'iidada laga helay jebinta, sida ku xusan qodobka 27a ee Auteurswet iyo qodobka 16 WNR.
Qodob muhiim ah oo wax ku ool ah: sida ku xusan qodobka 1019h ee Xeerka Nidaamka Madaniga ah ee Nederland (Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering, Rv), qofka ku guuleysta kiiska hantida aqooneed wuxuu soo ceshan karaa kharashkiisa sharciga ee macquulka ah iyo kan u dhigma, halkii uu ka ahaan lahaa oo keliya miisaanka caadiga ah ee dhexdhexaadka ah. Taasi waxay beddeshaa dhaqaalaha fulinta labada dhinac.
Intee in le'eg ayaad sugi kartaa?
Ma aha mid aan xad lahayn. Sida ku cad qodobka 3:310 BW, dacwadda magdhowga waxay noqonaysaa mid waqti-dhaaf ah shan sano ka dib maalinta aad ogaatay khasaaraha iyo qofka mas'uulka ka ah labadaba. Dib-u-dhacu wuxuu sidoo kale wiiqayaa codsiga gargaarka ku-meel-gaarka ah, sababtoo ah degdegga ayaa ah mid ka mid ah shuruudaha.
Maxaad u hubin lahayd inaad tahay qofka saxda ah?
Sida ku cad Qodobka 3:310 BW waxaad haysataa shan sano oo aad ku sheegan karto magdhow, laakiin gargaarka ku meel gaarka ah wuxuu u baahan yahay degdeg, markaa ficil qaado toddobaadyo gudahood marka aad hesho muunadda.
- Saddexda xuquuq kee baad dhab ahaan u haysataa: halabuurka, waxqabadka ama duubista sare?
- Ma qaybtan wali way garan kartaa dhegeystayaasha caadiga ah, mase tusi kartaa meesha ay ka muuqato labada duubisba?
- Isticmaaluhu ma ka saaray muunadda qof kale oo xaq u leh, sida daabacaha ama calaamadda?
- Ma jiraa dood macquul ah oo ku saabsan pastiche oo hoos timaada Qodobka 18b ee Auteurswet ka dib Pelham II?
- Ma diiwaangelisay taariikhda la sii daayay, goobaha iyo dakhliga raadku soo saaro?
Maxaad u baahan tahay inaad hubiso adigoo ah soo-saare adeegsada muunad?
Ha iska indha tirin dacwad. Dacwad aan la jawaabin waxaa badanaa ku xiga ogeysiisyada la soo daayo ee qaybiyaha iyo dacwadaha ku meel gaarka ah, iyadoo kharashka sharciga ee dhinaca kale uu halis ku jiro sida ku cad Qodobka 1019h Rv.
- Ma qaybtu waxay ka timid duubistii asalka ahayd, mise muusikiisteyaashu dib ayay u ciyaareen? Dib-u-ciyaarku wuxuu taabanayaa xuquuqda curinta, laakiin soo-saaraha sax ma aha.
- Ma habayntu waxay jajabka ka dhigtay mid aan la garan karin dhegeystayaasha caadiga ah?
- Ma haysataa ogolaansho sumadda, daabacaha iyo jilayaasha, ka hor inta aan la sii dayn?
- Shati gaar ah ma qoraal baa, wareejin kasta ma lagu sameeyaa warqad (akte), sida uu qabo Qodobka 2(3) ee Auteurswet?
- Haddii aad ku tiirsan tahay pastiche, ma sheekadaadu waxay la gashaa wadahadal la aqoonsan karo oo lala yeesho asalka?
Maxaan kuu qaban karnaa muunad qaadis cod ah?
Qareennadayada warbaahinta iyo madadaalada iyo qareennada IT-ga waxay kula taliyaan farshaxanleyda, soo-saareyaasha, calaamadaha iyo daabacayaasha luqadaha Nederlandka iyo Ingiriisiga; hagahayaga sharciga hantida garaadka ee Nederland wuxuu dejinayaa qaab-dhismeedka ballaaran.
- Waxaan qiimeyneynaa in qayb ka mid ah ay ku xad gudubto xuquuqda soo saaraha, jilaaga ama curinta.
- Waxaan nadiifinnaa muunado oo waxaan qabnaa shatiga, oo ay ku jiraan qaybta, dhulka, muddada, mushaharka iyo deynta.
- Waxaan dirnaa ama ka jawaabnaa warqad joojin iyo joojin ah oo leh waqti kama dambays ah oo cad.
- Waxaan codsaneynaa gargaar ku meel gaar ah (kort geding) ama qabashada caddaynta waxaanan sameyneynaa dacwado ku saabsan mudnaanta.
- Waxaan xisaabineynaa khasaaraha ama faa'iidada la bixinayo iyadoo la raacayo Qodobbada 27 iyo 27a ee Auteurswet.
Summary
- Muunad dherer kasta ah waxay jebinaysaa xuquuqda soo-saaraha haddii dhegeystaha caadiga ah uu weli aqoonsan karo (Pelham, C-476/17).
- Ilaa saddex xuquuq ayaa ku lug yeelan kara: halabuurka, waxqabadka iyo duubista. Mid walba wuxuu u baahan yahay ogolaansho gaar ah.
- Pastiche wuxuu khuseeyaa oo keliya marka shaqada cusubi ay gasho wadahadal farshaxan oo la aqoonsan karo oo lala yeesho asalka (Pelham II, C-590/23).
- Shaybaarada ka nadiifi ka hor inta aan la sii dayn, iyadoo la raacayo shati gaar ah oo qoraal ah iyo warqad wareejin ah.
- Dadka xaqa u leh waxay codsan karaan amar maxkamadeed, magdhaw ama faa'iido, kiisaska IP-gana waxaa lagu amri karaa dhinaca laga badiyay inuu bixiyo kharashaadka sharciga ee macquulka ah iyo kuwa u dhigma ee dhinaca kale.
Su'aalaha badanaa lays weydiiyo
Ma la oggol yahay muunad laba ilbiriqsi ah iyada oo aan ogolaansho la haysan?
Ma aha haddii dhegeystaha caadiga ah uu weli aqoonsan karo. Pelham (C-476/17, 29 Luulyo 2019) Maxkamadda Caddaaladda waxay xukuntay in nuqul ka mid ah cod kasta oo dherer ah lagu duubo duub cusub ay tahay nuqul ka mid ah codka. Kaliya qayb la beddelay oo ka baxsan aqoonsiga ayaa ka baxsan soo-saaraha.
Ma sharci baa in la aamino farshaxankii asalka ahaa?
Maya. Deyntu ogolaansho maaha. Ka reebitaanka xigashada ee Qodobka 15a ee Auteurswet wuxuu u baahan yahay dib u eegis, dhaleecayn ama macne la mid ah iyo sidoo kale qirashada isha, soosaarka muusikada caadiga ahna si dhif ah ayay u buuxiyaan shuruudahaas.
Intee in le'eg ayaan sugi karaa ka hor inta aan ka hor imaan muunad aan la fasaxin?
Dacwadda magdhowgu waxay noqonaysaa mid waqti-dhaaf ah shan sano ka dib markaad ogaato khasaaraha iyo qofka mas'uulka ka ah (Qodobka 3:310 BW). Si kastaba ha ahaatee, gargaarka ku meel gaarka ah (kort geding), si kastaba ha ahaatee, degdeggu waa shuruud, sidaa darteed dib u dhac bilo ah ayaa wiiqin kara codsigaaga.